چهارمين پله از نردبان يوگا و در حقيقت قلب يوگا است. از طريق انجام تمرينات پراناياما ميتوان به مراحل بالايي از معنويات صعود كرد. تمرينات پرانايام به منظور جذب و كنترل نيروي پرانا مي باشد كه بيشترين ميزان آن در هوا وجود دارد. پرانا نيروي حيات و انرژي زندگي مي باشد. با تمرينات كنترل تنفس (پرانايام) ميتوان آگاهانه پراناي دروني خود را بالا برد.  كنترل پرانا يعني كنترل فكر و كنترل فكر يعني كنترل پرانا. پرانا توليد كننده افكار و آگاهي است و فكر بدون پرانا نميتواند فعاليتي داشته باشد. پرانا در درون فكر جريان دارد و موجب حركت فكر مي شود. با تمرينات پرانايام از طريق كنترل دم و بازدم ميتوان ناخالصي ها را از شش ها و سراسر بدن پاك كرد و سيستم عصبي را تحت كنترل خود درآورد.

پرانا در حقيقت انرژي حياتي است كه در همه عناصر دنيا وجود دارد . پرانا مستقلا آگاهي يا روحانيت نيست بلكه فرم انرژي پاك است كه به توسط آن بدن فيزيكي و ماده تحرك يافته و با بدن لطيف و روح اتصال و هماهنگي مي يابد.

پرانا از ماده لطيف تر و از فكر زمخت تر است و نهايتا به فكر تبديل ميشود. پرانا در هوا و غذا و آب و نور وجود دارد ولي ويتامين و گرما نيست. آنها واسطه هايي براي انتقال پرانا هستند. پرانا به صورت انرژيهاي مختلف تجلي و ظهر مي يابد.

امواج پرانا از طريق كنترل تنفس و تنظيم حركات تنفسي به سادگي قابل كنترل مي باشد و به اين طريق فكر تحت كنترل در مي آيد. هيچ انرژي اي مهم تر و يا قويتر از انرژي كسي كه پرانا را خوب درك نموده و آن را به خوبي به كار مي گيرد وجود ندارد.

بالاترين ظهورات پرانا در بدن انسان در شش ها وجود دارد. چنانچه تحرك ششها متوقف شود به طور خودبخود كليه انرژيها و حركات داخل بدن نيز متوقف ميشود. هر قسمت از بدن كه با پرانا كامل شود شخص بر آن قسمت تسلط بهتري پيدا مي كند. همه امراض توسط پرانا نابود گشته و ريشه تمام بيماريها سوزانده مي شود و سلامتي كامل عايد فرد ميگردد. پرانا تمامي فعاليتهاي بدن را تحت كنترل خود دارد.

پرانا رشته ارتباط بين بدن لطيف و بدن فيزيكي مي باشد و وقتي كه رشته اتصال پرانا بين بدن مادي و بدن لطيف قطع گردد ، مرگ اتفاق مي افتد. پرانا ميتواند در بدن بخصوص در شبكه خورشيدي كه يكي از چاكراهاي فرعي است نگهداري شود. پرانا به مقدار زيادي در آتمسفر وجود دارد و با تنفسهاي معمولي فقط مقدار اندكي از آن به بدن وارد مي شود اما اگر با آگاهي و تمركز تنفس كنيم ميتوان ذخيره پرانا را در بدن خود به مقدار قابل توجهي بالا برد. از طريق كنترل تنفس ميتوان به طور موثري حالات و احساسات را در بدن و در سلسله اعصاب خود كنترل كرده و به راحتي اجزاي بدن خود را تحت كنترل گرفت.

پرانا گنجي است كه در درون همه وجود دارد و هر لحظه ميتوان با انجام تمرينات صحيح از آن بهره گرفت. كساني كه راز به دست آوردن پرانا را از جهات مختلف آموخته اند و راه جلوگيري از اتلاف آن را ميدانند وجودشان تبديل به يك منبع متراكم پرانا ميشود و همين انرژي سحرآميز است كه سخنان آنها را تاثيري شگفت ميكند. سرچشمه اصلي به دست آوردن پرانا ، كنترل فكر ، كنترل كلام ، كنترل خواسته ها و آرزوها ، كنترل احساسات مختلف مثبت و منفي است. سعي كنيد خردمندانه راه هاي جلوگيري از اتلاف پرانا را آموخته و درك كنيد و به آنها عمل نماييد.

در هر نقطه و عضوي از بدن كه پرانا از آنجا خارج شود و يا مقدار آن كم شود ، آن عضو بيمار ميگردد . با انجام تمرينات پرانايام و تمركز دادن پرانا و فكر بر روي قسمتهاي بيمار ميتوان قدرت و انرژي را به آنها باز گرداند.

حكيمان باستاني هند ميدانستند كه همه وظايف بدن توسط پنج نوع انرژي كه پنج شكل اصلي پرانا هستند انجام مي شوند . اين پنج انرژي به نامهاي : پرانا – آپانا – سامانا – اودانا و ويانا ناميده مي شوند. از بين آنها پرانا و آپانا عمده تر هستند. مكان پرانا در قلب است و در داخل قفسه سينه حركت مي كند. پرانا از انرژي حياتي هوا جذب ميشود و رنگ آن قرمز ياقوتي است و مطابق با آناهاتا چاكرا است.

اگر پراناي مغز بالا برود ، فكر از زير فرمان حواس و احساسات مختلف بيرون آمده و تحت تاثير پرانا قرار ميگيرد. اما اگر ميزان آن در شخص كاهش يابد فكر از خواسته ها و آرزوها تبعيت كرده و فرمان مي برد. در اين صورت فكر براي رسيدن به خواسته ها و آرزوهاي خودبر آنها متمركز مي شود. هر چقدر پراناي فكر شخص بيشتر شود ، خواسته ها و آرزوهايش به همان ميزان كمتر ميگردد .

تمرينات (آسانا) موانع و مشكلات بدني را كه مانع عبور جريان پرانا در درون ناديها يا همان كانالهاي عصبي در بدن لطيف هست را برطرف ميكند. زماني كه پرانا در تمام بدن جريان يابد ، همه افكار و خواسته ها و اعمال فرد را منظم و هماهنگ نموده و به او توازون و قدرت شگفتي ميدهد.